طول عمر بیماران ام اس و روش‌های افزایش کیفیت زندگی

ام‌اس؛ بیماری مزمن اما قابل کنترل

سیستم عصبی مرکزی (شامل مغز و نخاع) تمام اعمالی را که انسان انجام می‌دهد، کنترل می‌کند. حال اگر بیماری یا اختلالی در کارکرد این سیستم ایجاد شود، جریان اطلاعات در مغز یا بین مغز و بقیه‌ بدن مختل خواهد شد. از بیماری ام اس به عنوان یکی از مهم‌ترین بیماری‌های سیستم عصبی مرکزی یاد می‌شود.

در بیماری Multiple sclerosis یا به اختصار ام‌اس (MS)، سیستم ایمنی بیمار باعث از بین رفتن پوشش محافظ اعصاب می‌شود. این رخداد، ارتباط میان مغز و سایر اعضای بدن را مختل می‌کند. در نتیجه، ممکن است علائمی مانند بی‌حسی، ضعف، دشوار شدن تکلم، مشکل در راه رفتن و اختلالات بینایی در فرد بیمار مشاهده شوند.

در صورت مشاهده چنین علائمی، پزشک با بررسی سوابق پزشکی، معاینه عصبی و انجام روش‌های تشخیصی مختلف، احتمال ابتلا به ام‌اس را بررسی می‌کند. در این شرایط، آشنایی با آزمایش ام اس و روش‌هایی که برای تشخیص یا رد سایر بیماری‌های مشابه انجام می‌شوند، می‌تواند به درک بهتر روند تشخیص کمک کند.

هیچ درمان قطعی و پرکاربردی برای ام‌اس وجود ندارد. با‌این‌حال، متخصصان همیشه برای کمک به سرعت بخشیدن به بهبودی از حملات، اصلاح سیر بیماری، مدیریت و کنترل علائم و افزایش طول عمر بیماران ام اس راه‌هایی را پیش روی بیماران می‌گذارند.

ام اس چگونه روی زندگی بیماران تأثیر می‌گذارد؟

شاید در نظر بسیاری از افراد، خستگی مهم‌ترین تاثیر بیماری ام‌اس بر زندگی بیمار باشد. بااین‌حال، این بیماری علائم دیگری نیز دارد. از جمله این علائم عبارت‌اند از:

• خستگی: در حدود ۸۰٪ از بیماران رخ می‌دهد و می‌تواند به طرز قابل توجهی در عملکرد افراد برای انجام کارهای روزمره در خانه و محل کار اختلال ایجاد کند.
• دشواری در راه رفتن: این مشکل با عوامل مختلفی از جمله ضعف، اسپاسم، از دست دادن تعادل، نقص حسی و خستگی مرتبط است. دشواری در راه رفتن با فیزیوتراپی، درمان کمکی و مصرف داروها تا حد زیادی کنترل خواهد شد.
• بی‌حسی یا سوزن سوزن شدن بدن: بی‌حسی صورت، بدن یا دست‌ها و پاها اغلب اولین علامتی است که افراد مبتلا به ام‌اس آن را تجربه می‌کنند.
• اسپاسم یا گرفتگی عضلات: احساس سفتی یا گرفتگی غیرارادی عضلات در بیماران ام‌اس می‌تواند در هر اندامی رخ دهد اما در پاها بسیار شایع‌تر است.
• مشکلات بینایی: اولین علامت بیماری ام‌اس برای بسیاری از افراد، مشکلات بینایی است. بنابراین، در صورت تاری دید یا تشخیص ندادن رنگ‌ها و درد هنگام حرکت چشم باید بلافاصله به پزشک مراجعه کرد.
• مشکلات مثانه: اختلال عملکرد مثانه که حداقل در ۸۰٪ از افراد مبتلا به ام‌اس رخ می‌دهد، معمولا با مصرف داروها، کنترل مایعات مصرفی و سوندگذاری متناوب، قابل مدیریت است.

نگرانی خاص و رایج بیماران ام‌اس به مشکلات روده، به‌ویژه یبوست مربوط می‌شود. مشکلات روده معمولا از طریق رژیم غذایی، مصرف کافی مایعات، فعالیت بدنی و دارو قابل مدیریت است.

عوارض روانی بیماری ام‌اس

معمولا هنگامی که تأثیر بیماری ام‌اس در بیماران ارزیابی می‌شود، تمرکز بر اثرات جسمی آن است و عوارض روانی و عاطفی این بیماری اغلب دست کم گرفته می‌شود. بااین‌حال، در واقعیت، صدمات این بیماری می‌توانند بر نواحی خاصی از مغز تأثیر بگذارند و موجب ایجاد تغییراتی در احساسات و خلق و خوی فرد شوند. مهم‌ترین این تغییرات که هر کدام در بیماران مختلف ممکن است با شدت و ضعف متفاوتی نمایان شود، شامل موارد زیر است:

• اضطراب
• افسردگی
• احساس ترس
• احساس غم
• احساس خشم

بنابراین، در کنار عوارض جسمی باید به مشکلات عاطفی و روانی این بیماران نیز توجه کرد؛ زیرا این تغییرات ممکن است بر روابط خانوادگی و عاطفی فرد نیز اثر بگذارند. به همین دلیل، آگاهی درباره چالش‌های ازدواج با افراد مبتلا به ام اس و نحوه حمایت عاطفی از بیمار می‌تواند به مدیریت بهتر زندگی مشترک کمک کند.

آمار طول عمر بیماران ام اس در دنیا و ایران

طبق آخرین داده‌های جهانی به دست آمده، تعداد افراد مبتلا به ام اس در سراسر جهان از ۲.۳ میلیون نفر در سال ۲۰۱۳ به ۲.۸ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰ و ۲.۹ میلیون نفر در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. در ایران نیز تعداد مبتلایان، بیش از ۸۶۰۰۰ نفر برآورد شده که از میانگین جهانی بیشتر است. سؤال مهمی که در این میان مطرح می‌شود این است که وضعیت طول عمر بیماران ام‌اس در دنیا و ایران چگونه است؟

بیماری ام‌اس معمولا در بین سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی تشخیص داده می‌شود و طول عمر بیمار به‌شدت به شرایط جسمانی او، نوع بیماری و نوع درمان بستگی دارد. نکته‌ واضح در این میان، این است که طول عمر بیماران مبتلا به ام‌اس در عصر کنونی به طور قابل توجهی افزایش یافته و افراد مبتلا به ام‌اس به طور متوسط تنها تا ​​۷ سال و با حالت بدبینانه تا ۱۴ سال کمتر از سایر افراد عمر می‌کنند. البته، بسیاری از آنها با درمان مناسب، طول عمر طبیعی نیز دارند. تشخیص زودهنگام و درمان‌های مدرن اصلاح‌کننده‌ بیماری، چشم‌انداز این بیماری را در زمینه‌ طول عمر به طرز چشمگیری تغییر داده است.

عوامل موثر بر طول عمر بیماران ام اس

عوامل متنوعی در طول عمر بیماران ام‌اس دخالت دارند، از قبیل:

• شدت بیماری: نوع تهاجمی‌تر ام‌اس با پیشرفت سریع‌تر می‌تواند طول عمر بیمار را کوتاه کند.
• سن تشخیص: تشخیص زودهنگام، امکان درمان به‌موقع و مدیریت بهتر بیماری را فراهم می‌کند.
• دسترسی به درمان: درمان‌های مؤثر و خدمات پزشکی می‌توانند کیفیت زندگی و طول عمر را بهبود بخشند.
• ابتلا به سایر بیماری‌ها: بیماری‌هایی مانند بیماری‌های قلبی عروقی یا دیابت می‌توانند بر طول عمر فرد تأثیر منفی بگذارند.

به‌علاوه، نظارت بر بیماری و انجام منظم معاینات پزشکی برای افزایش طول عمر بیماران در درازمدت حیاتی است.

راهکارها و درمان‌هایی که می‌توانند کیفیت زندگی و طول عمر را افزایش دهند

راهکارهای متنوعی برای افزایش طول عمر و کیفیت زندگی بیماران ام اس وجود دارند. برخی از آنها به این ترتیب هستند:

• رژیم غذایی: محدود کردن مصرف چربی اشباع شده و مصرف اسیدهای چرب اشباع نشده امگا ۳، به‌ویژه ماهی، خطر تحلیل سیستم عصبی مرکزی را کاهش می‌دهد. به‌طورکلی، رعایت یک رژیم غذایی متعادل سرشار از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، پروتئین‌های بدون چربی و چربی‌های سالم برای افزایش طول عمر بیماران ام‌اس ضروری است.
• ورزش: انجام فعالیت بدنی منظم، آمادگی جسمانی را بهبود می‌بخشد و شدت بیماری را کاهش می‌دهد. در نتیجه، پیشرفت بیماری را در افراد مبتلا به MS کند می‌سازد. همچنین، ورزش در کاهش افسردگی بیماران ام‌اس نقش مهمی دارد.
• خواب مناسب و کافی: داشتن خواب کافی برای سلامت و تندرستی بدن ضروری است. رعایت اصول مربوط به بهداشت خواب نظیر حفظ برنامه‌ خواب منظم، ایجاد یک روتین آرامش‌بخش قبل از خواب و بهینه‌سازی محیط خواب می‌تواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند.
• ترک سیگار: این اقدام می‌تواند تأثیر مثبتی بر افزایش طول عمر افراد مبتلا به ام‌اس بگذارد.
• داشتن وزن سالم: افراد مبتلا به ام‌اس در مقایسه با عموم مردم، در معرض خطر بیشتری از سوءتغذیه هستند. این افراد اغلب دچار کمبود یا اضافه وزن می‌شوند. حفظ وزن سالم از طریق یک رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم می‌تواند در بهبود سلامت و تندرستی این بیماران تأثیرگذار باشد.

گزینه‌های درمانی پزشکی نیز شامل کورتیکواستروئیدها (پردنیزون خوراکی یا متیل پردنیزولون IV) برای کاهش التهاب می‌شوند. مصرف این داروها عوارض جانبی مانند مشکلات خواب و تغییراتی در فشار خون را به همراه دارد. در صورت شدید بودن علائم و عدم پاسخ به استروئیدها ممکن است از روش تعویض پلاسما (پلاسمافرزیس) استفاده شود. در این روش، پلاسما برای کمک به بهبود علائم برداشته و جایگزین می‌شود.

کلام آخر

امروزه داروهایی با عنوان درمان‌های اصلاح‌کننده ام‌اس تولید می‌شوند که می‌توانند روند پیشرفت بیماری را کند کرده و به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کنند. اگر شما یا نزدیکانتان علائم مشکوکی از ابتلا به ام‌اس دارید، به یاد داشته باشید که یکی از مهم‌ترین اقدامات برای جلوگیری از پیشرفت بیماری، مراجعه سریع به پزشک و پیگیری روند تشخیص و درمان است. همچنین برای آشنایی بیشتر با بیماری ام‌اس، علائم آن و سایر موضوعات مرتبط با سلامت می‌توانید مطالب مجله دکتر دکتر را مطالعه کنید.