امام خمینی(ره)؛ رهبری که قدرت را ابزار خدمت به مردم می‌دانست

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها-عاطفه وفاییان: انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان پدیده‌ای کم‌نظیر شناخته می‌شود؛ حرکتی که نه صرفاً یک جابه‌جایی سیاسی، بلکه تحولی عمیق در عرصه اندیشه، فرهنگ و هویت اجتماعی به شمار می‌آید. شکل‌گیری و تداوم این انقلاب، بیش از هر چیز، متکی بر رهبری‌ای بود که توانست میان دین‌باوری، مردم‌محوری و اخلاق فردی پیوندی استوار برقرار کند و الگویی متفاوت از رهبری در جهان معاصر ارائه دهد.

در این میان، ترکیب «فقاهت نواندیش»، «ایمان به مردم» و «زهد و ساده‌زیستی» به‌عنوان سه رکن اساسی در شخصیت بنیانگذار جمهوری اسلامی، نقشی تعیین‌کننده در جهت‌دهی به مسیر انقلاب ایفا کرد. اتکای به مبانی عمیق دینی در تصمیم‌گیری‌ها، باور به نقش تعیین‌کننده اراده ملت در ساختار سیاسی و پرهیز از دلبستگی‌های دنیوی، تصویری از رهبری ترسیم کرد که قدرت را نه هدف، بلکه ابزاری برای خدمت می‌دانست.

همین پیوند میان معنویت و سیاست، مردم‌داری و شجاعت، و آرمان‌خواهی همراه با واقع‌بینی بود که توانست اعتماد عمومی را جلب کرده و حرکتی مردمی را به یک نظام پایدار تبدیل کند. بازخوانی این ویژگی‌ها در شرایط امروز، می‌تواند به فهم بهتر چرایی ماندگاری انقلاب و الهام‌گیری از آن برای تقویت سرمایه اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و انسجام ملی یاری رساند.

فقاهت نواندیش، ایمان به مردم و زهد امام خمینی(ره)، معجزه انقلاب را رقم زد

حجت‌الاسلام مهدی رجایی خراسانی، دبیر جبهه روحانیت مردمی در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان ویژگی‌های امام خمینی(ره) که کمتر مورد توجه قرار گرفته، نخست به «فقاهت به‌جای سیاست‌زدگی» اشاره و اظهار کرد: امام، فقیهی نواندیش بود و پیروزی و هدایت انقلاب را با اتکا به فقاهت پیش برد و از سیاست‌های ناصحیح به دور بود.

دبیر جبهه روحانیت مردمی افزود: در حالی که سیاستمداران برای حفظ قدرت گاهی حقیقت را پنهان یا دستکاری می‌کنند، امام حتی در برابر رسانه‌ها واقعیت‌های انقلاب را انکار نمی‌کرد؛ چنان‌که خبرنگار ایتالیایی در مصاحبه‌ای اذعان کرده بود امام محدود کردن کمونیست‌ها و برخی مسائل دیگر را تکذیب نکرد.

وی دومین ویژگی را «باور و اعتماد عمیق به مردم و ملت» دانست و با نقل خاطره‌ای از بازگشت شهید مطهری از فرانسه و دیدار با امام خمینی(ره) بیان کرد: درباره امام گفته شده بود «امام سه ایمان داشت: آمن بربه، آمن بهدفه و آمن بامته؛ ایمان به خدا، ایمان به هدف و ایمان به مردم».

رجایی خراسانی تأکید کرد: این ایمان به مردم سبب شد امام از «خودکامگی» پرهیز کند و معتقد باشد قدرت از آسمان نمی‌آید، بلکه از اراده و آگاهی ملت است؛ امام خود را نه یک حاکم، بلکه رهبری می‌دید که با رعایت مبانی دینی، مجری خواسته ملت است.

دبیر جبهه روحانیت مردمی در ادامه به نقل گفتگوی خبرنگار معروف، اوریانا فالاچی، با امام خمینی(ره) پرداخت و گفت: زمانی که فالاچی به امام گفت «ایران در دست شماست و حرف‌های شما قانون می‌شود»، امام با تواضع و با درک درست از دموکراسی پاسخ دادند «ایران در دست من نیست، در دست ملت است» و ملت نیز «با آزادی مطلق» ممکن است به کسی که خدمتگزار باشد و مصالحشان را بخواهد، رو بیاورد. به گفته رجایی خراسانی، همین نگاه امام را از یک «حاکم» به یک «خدمتگزار» تبدیل کرد.

وی همچنین با اشاره به جمله مشهور امام خمینی(ره) که «میزان رأی ملت است»، خاطرنشان کرد: امام به این اصل با جان و دل معتقد بود و به آن عمل می‌کرد؛ چنان‌که با وجود آن‌که در نامه‌ای با قسم جلاله گفته بودند «والله من از ابتدا با انتخاب آیت‌الله منتظری مخالف بودم» و «والله من به بنی‌صدر رأی ندادم»، اما به احترام رأی مردم سکوت کردند تا زمانی که مردم خود آگاه شدند و حقیقت آشکار شد.

رجایی خراسانی سومین ویژگی را «زهد و ساده‌زیستی» امام راحل عنوان کرد و گفت: امام در اوج قدرت هیچ امتیاز ویژه‌ای برای خود قائل نشد و در خانه‌ای ساده زندگی می‌کرد که دنیا را مبهوت می‌کرد.

دبیر جبهه روحانیت مردمی در بیان نمونه‌ای از بازتاب این ساده‌زیستی افزود: یکی از شیعیان انگلستان که سال‌ها قبل به ایران سفر کرده بود، پس از بازدید از خانه امام با شگفتی پرسیده بود «واقعاً امام ایران را از اینجا اداره می‌کرد و دنیا را تحت تأثیر خود قرار داده بود؟»

وی تصریح کرد: ترکیب این سه ویژگی فقاهت، مردم‌داری و زهد بود که معجزه انقلاب را رقم زد؛ چرا که وقتی فقاهت با مردم‌داری و زهد با قدرت ترکیب می‌شود، حاصل آن چیزی از تبار سیاست‌های روز دنیا نیست، بلکه از تبار معجزات است.

امام خمینی(ره) با خدامحوری، عزت و جرأت را به ملت ایران بازگرداند

حجت‌الاسلام مهدی رحمانی، استاد حوزه و دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار مهر به مناسبت فرارسیدن چهاردهم خردادماه و سالروز ارتحال حضرت امام خمینی(ره)، ضمن تبیین برخی از مهم‌ترین ویژگی‌ها و شاخصه‌های رهبری و اندیشه سیاسی و معنوی ایشان و با اشاره به شرایط جهانی در دوران پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: یکی از برجسته‌ترین هنرهای امام خمینی(ره) این بود که در مقطعی از تاریخ که به تعبیر برخی، دوران حاکمیت نگاه‌های مادی و ساختارهای قدرت شرق و غرب بود، اثبات کرد که می‌توان بر محور خدا و معنویت، نظامی مستقل و متکی بر مردم بنا کرد.

استاد حوزه و دانشگاه گفت: شعار «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی» در همان زمان، تجلی روشن این رویکرد و نشانه‌ای از یک تحول بزرگ در معادلات سیاسی جهان بود.

وی با بیان اینکه امام خمینی(ره) از آغاز نهضت، افقی بلند و فراتر از یک تغییر صرف سیاسی را دنبال می‌کرد، افزود: از همان سال‌های نخست مبارزه، امام سخن از آن داشت که این حرکت باید به حاکمیت اسلام و تحقق حکومت اسلامی بینجامد.

رحمانی ادامه داد: در روزهایی که از امام در فرانسه درباره جایگزین نظام پیشین سؤال می‌شد، ایشان با صراحت از وجود طرح و بدیل سخن می‌گفت و این نشان می‌داد که نگاه امام، صرفاً معطوف به نفی وضع موجود نبود، بلکه به‌دنبال ساختن نظامی جدید بر پایه مبانی اسلامی بود.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به حوادث سال‌های ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی تصریح کرد: در دوره‌ای که کشور با مشکلات فراوان، تحرکات تجزیه‌طلبانه، آسیب‌دیدگی زیرساخت‌ها و سپس جنگ تحمیلی روبه‌رو شد، امام با استقامت و همت بلند، مسیر انقلاب را حفظ کرد. وی اظهار داشت: در حالی که جمهوری اسلامی در آغاز راه خود قرار داشت و بسیاری از امکانات و زیرساخت‌ها آسیب دیده بود، ایستادگی امام و ملت سبب شد این مسیر متوقف نشود و انقلاب اسلامی در برابر همه فشارها پابرجا بماند.

وی همچنین با تأکید بر اینکه امام خمینی(ره) روح جرأت و اعتماد به نفس را به ملت ایران بازگرداند، خاطرنشان کرد: ملت ایران در طول سال‌های متمادی، با نوعی تحقیر تاریخی مواجه شده بود و امام این فضای روحی را دگرگون کرد. وی افزود: امام مردم را متوجه ظرفیت‌های حقیقی آنان کرد و به آنان آموخت که می‌توانند برای خدا قیام کنند، در برابر سلطه بایستند و آینده خود را رقم بزنند که این تحول روحی و فکری، از مهم‌ترین آثار نهضت امام در جامعه ایران بود.

استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با اشاره به پیوند میان سلوک شخصی امام و اثرگذاری اجتماعی ایشان گفت: یکی از دلایل اصلی نفوذ کلام و تأثیرگذاری امام این بود که خود او پیش از دیگران متحول شده بود.

وی تصریح کرد: کسی که خود اهل عمل، باور و مجاهدت باشد، سخنش در دیگران اثر می‌گذارد و امام خمینی(ره) از همین ویژگی برخوردار بود. امام ابتدا خود بر اساس آنچه می‌گفت زندگی می‌کرد و سپس همین حقیقت در جامعه بازتاب می‌یافت.

رحمانی با بیان اینکه خدامحوری امام، عامل مهم شجاعت و صراحت ایشان بود، اظهار کرد: امام از هیچ قدرتی جز خدا هراس نداشت و همین روحیه در مواضع صریح و آشکار ایشان در برابر قدرت‌های سلطه‌گر جهان نمود پیدا می‌کرد.

این مدرس جهاد تبیین افزود: امام از همان آغاز، آمریکا را دشمن اصلی معرفی می‌کرد و نسبت به خطرات رژیم صهیونیستی هشدار می‌داد و این صراحت ناشی از آن بود که عظمت الهی در جان امام چنان تجلی یافته بود که قدرت‌های ظاهری در برابر آن، کوچک و ناچیز جلوه می‌کردند.

امام خمینی(ره) عارف، آینده‌نگر و حامی مظلومان بود

حجت‌الاسلام سید محمود جعفری، استادیار شبکه تعلیم‌وتربیت بسیج ادارات خراسان، در گفتگو با خبرنگار مهر به مناسبت عید سعید غدیر و هم‌زمان با گرامی‌داشت یاد امام خمینی(ره) و شهدا، به برخی ابعاد کمتر گفته‌شده از شخصیت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد و عرفان، تواضع، تنهایی دوران تبعید، آینده‌نگری و دلسوزی برای مستضعفان را از ویژگی‌های برجسته ایشان دانست.

استادیار شبکه تعلیم‌وتربیت بسیج ادارات خراسان، با بیان اینکه درباره ابعاد شخصیتی حضرت امام مطالب فراوانی وجود دارد که آیندگان نیز در تاریخ به آن خواهند پرداخت و اظهار کرد: در کنار آنچه عموم مردم از امام به عنوان یک رهبر سیاسی می‌شناسند، بخش‌هایی از شخصیت ایشان کمتر برای جامعه تبیین شده است.

وی یکی از این ابعاد را «جنبه عرفانی و سلوکی» حضرت امام دانست و افزود: بسیاری امام را صرفاً سیاستمدار می‌شناختند، در حالی‌که در لایه‌های عمیق عرفانی، ایشان از عارفان برجسته به شمار می‌آمدند.

جعفری در ادامه به «جنبه انسانی، مظلومیت و تنهایی» امام در دوران تبعید اشاره کرد و گفت: تبعید به ترکیه، عراق و فرانسه با وجود سختی‌ها، جلوه‌ای از استقامت و اعتقاد راسخ امام خمینی(ره) را نشان داد.

این استاد شبکه تعلیم‌وتربیت بسیج ادارات خراسان، «تواضع، فروتنی و ساده‌زیستی» را از دیگر ویژگی‌های برجسته امام برشمرد و اظهار کرد: امام شخصیتی بی‌تعلق و غیر وابسته به دنیا بود و مسائل دنیایی برای ایشان اهمیت درجه اول نداشت.

وی در همین زمینه به نقل خاطره‌ای از یاران نزدیک امام اشاره کرد که هنگام بازگشت امام به ایران و در مسیر استقبال مردمی به سمت بهشت زهرا(س)، به ایشان پیشنهاد استراحت داده شد و امام پاسخ دادند: این دنیا جای استراحت نیست؛ ان‌شاءالله استراحت آن طرف.