اهمیت صادرات شرکت‌های دانش بنیان در زمان توقف یا ادامه جنگ

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، نشست تخصصی شرکت‌های دانش‌بنیان برتر حوزه تجهیزات پزشکی با حضور حسین روزبه، رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی، تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های زیستی و سلول‌های بنیادی معاونت علمی و جمعی از فعالان این حوزه برگزار شد.

این نشست با هدف بررسی مسائل و چالش‌های تجارت بین‌الملل شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه تجهیزات پزشکی برگزار شد و در جریان آن مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان به بیان تجربیات، مسائل و چالش‌های خود در مسیر توسعه صادرات و تجارت بین‌الملل پرداختند.

«تشدید تحریم‌ها» یا «رفع آنها» دو سناریوی پیش‌روی اقتصاد فناوری

حسین روزبه، رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی، در این نشست تخصصی با اشاره به فضای حاکم بر کشور و شرایط خاص اقتصادی و بین‌المللی گفت: فعالان این حوزه با وجود همه سختی‌ها همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند و این نشان‌دهنده وجود امید در میان آنان است. «امید» پایه اصلی هر حرکت است و اگر امید از بین برود، بسیاری از فعالیت‌ها متوقف خواهد شد.

رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی با بیان اینکه مجموعه‌های دولتی نیز در همین شرایط در کنار فعالان بخش خصوصی قرار دارند، افزود: ما نیز مانند شما در این شرایط دشوار فعالیت می‌کنیم و حتی برخی از امکانات پیشین خود را نیز از دست داده‌ایم. با این حال تلاش کرده‌ایم در کنار شرکت‌ها و فعالان این حوزه بمانیم.

وی با اشاره به مأموریت این سازمان در حوزه تبادل فناوری تأکید کرد: منظور از تبادل فناوری، صرفاً صادرات نیست. اگر تبادل به‌صورت یک‌طرفه تعریف شود، با هر منطق تجاری، سیاسی، فرهنگی و امنیتی شکست خواهد خورد. تبادل فناوری باید دوطرفه باشد و تحقق آن نیازمند همفکری با ذی‌نفعان اصلی این حوزه است.

روزبه ادامه داد: هدف ما در این نشست، این است که با مشارکت فعالان این حوزه به جمع‌بندی مشترک برسیم. طبیعی است که رسیدن به چنین نقطه‌ای با یک جلسه امکان‌پذیر نیست و باید گفت‌وگوها ادامه پیدا کند.

او با اشاره به نقش حاکمیتی معاونت علمی در حل برخی مسائل افزود: اگر شرکت‌ها در یک مسیر حرکت کنند، ما می‌توانیم در سطوح بالاتر پیگیری، مذاکره و چانه‌زنی کنیم. شأن حاکمیتی معاونت این امکان را می‌دهد که برخی گره‌ها در سطح تصمیم‌سازی‌های کلان باز شود؛ بنابراین لازم است تقسیم کاری میان ما و فعالان این حوزه شکل بگیرد.

رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی در جمع‌بندی سخنان خود بر ضرورت تداوم این گفت‌وگوها و جلسات همفکری تأکید کرد و گفت: ضروریست برای یک بازه زمانی شش‌ماهه، دو سناریوی اصلی در نظر گرفته شود؛ نخست تشدید تحریم‌ها و دوم رفع تحریم‌ها. هر یک از این دو وضعیت نیازمند برنامه‌ریزی و دستور کار کاملاً متفاوتی است.

این مقام مسئول ادامه داد: چه جنگ ادامه پیدا کند و چه به پایان برسد، موضوع صادرات برای شرکت‌های دانش‌بنیان اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. حتی در سناریویی که تحریم‌ها برداشته شود نیز بازار رقابتی‌تر خواهد شد و در چنین شرایطی شرکت‌های دانش‌بنیان باید برای حفظ مزیت‌های خود برنامه‌ریزی کنند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی یکی از اصلی‌ترین پروژه‌های معاونت علمی و در عین حال یکی از مهم‌ترین موضوعات در فضای فناوری جهان است. جهان فناوری به‌تدریج به دوره پیش و پس از هوش مصنوعی تقسیم خواهد شد و اگر شرکت‌ها هنوز از این ظرفیت استفاده نمی‌کنند، ما آماده‌ایم برای بهره‌گیری از آن به آنها کمک کنیم.

رئیس سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی تأکید کرد: سازمان آمادگی دارد در موضوعاتی مانند تشکیل کنسرسیوم‌ها، تبادل فناوری، تدوین جدول نیازمندی‌ها، تقویت برندهای ملی و همکاری با صندوق‌ها با فعالان این حوزه گفت‌وگوهای مفصل‌تری داشته باشد و به راهکارهای عملی برسد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: هدف از این نشست‌ها صرفاً بیان دغدغه‌ها نیست، بلکه رسیدن به راهکارهای مشخص است. بسیاری از مسائل با همفکری و تصمیم جمعی قابل حل است و در صورت رسیدن به جمع‌بندی، این سازمان آمادگی دارد برای تحقق آن در سطح دولت و ساختارهای تصمیم‌گیری کشور پیگیری‌های لازم را انجام دهد.

صادرات ۲.۸ میلیارد دلاری دانش‌بنیان‌ها در ۱۰‌ ماه نخست ۱۴۰۴

تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی، طی سخنانی در این نشست با اشاره به جایگاه حوزه تجهیزات پزشکی در میان شرکت‌های دانش‌بنیان گفت: تجهیزات پزشکی یکی از حوزه‌های پیشتاز در میان شرکت‌های دانش‌بنیان به شمار می‌رود و از نظر تعداد شرکت‌های فعال در صادرات نیز سهم قابل توجهی دارد.

وی با اشاره به چالش‌های صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان افزود: صادرات این شرکت‌ها حتی در شرایط عادی نیز با دشواری‌هایی همراه بوده است، اما در شرایط کنونی که کشور با تحریم‌ و جنگ مواجه است، این چالش‌ها بیش از گذشته احساس می‌شود.

به گفته او، در چنین شرایطی، بازخوردهایی که از سوی شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه می‌شود اهمیت زیادی دارد، زیرا این شرکت‌ها از نزدیک با مسائل و موانع صادراتی درگیر هستند و نظرات آن‌ها می‌تواند در طراحی راهکارهای تسهیل‌گر مؤثر باشد.

امرایی با اشاره به آمار صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان اظهار کرد: در ده ماهه نخست سال ۱۴۰۴ حدود ۲.۸‌میلیارد دلار صادرات از سوی این شرکت‌ها ثبت شده است؛ آماری که حتی بدون در نظر گرفتن دوماه پایانی سال نیز نسبت به سال‌های گذشته رشد داشته است.

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان بیان کرد: در نشست‌های قبلی که با عنوان «فرصت فردا» برگزار شد، تلاش شد چالش‌های صادراتی شرکت‌های دانش‌بنیان بررسی شود. با این حال، حوزه تجهیزات پزشکی با چالش‌های خاصی مواجه است؛ از جمله موضوعاتی مانند ثبت محصولات در کشور مقصد، دریافت تأییدیه‌ها و استانداردهای لازم که شرکت‌های فعال در این حوزه با آن‌ها درگیر هستند.

وی همچنین با اشاره به برخی برنامه‌های همکاری بین‌المللی افزود: در همین راستا، اقداماتی با همکاری برخی کشورهای آسیای میانه، به‌ویژه در حوزه شرکت‌های تجهیزات پزشکی، در دستور کار قرار گرفته بود تا زمینه صادرات فراهم شود. امیدواریم پس از عبور از شرایط فعلی بتوانیم این برنامه‌ها را از سر بگیریم و شاهد رونق بیشتر صادرات در این حوزه باشیم.

«سازمان همکاری‌های بین‌المللی» بستری برای توسعه تعاملات فناورانه دانش‌بنیان‌ها

در ادامه این نشست، مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های زیستی و سلول‌های بنیادی معاونت علمی، با اشاره به شکل‌گیری سازوکارهای جدید برای توسعه همکاری‌های بین‌المللی گفت: سال گذشته مصوبه‌ای از سوی دولت با عنوان تشکیل سازمان همکاری‌های بین‌المللی ابلاغ شد؛ پیش از آن مشخص نبود چه نهادی باید چارچوب توافق‌های کلی با کشورها را تعیین کند تا شرکت‌ها بر اساس آن فعالیت کنند. بر اساس این مصوبه، مسئولیت این حوزه به حسین روزبه واگذار شد.

قانعی همچنین با اشاره به تلاش‌های شهید خرازی برای شکل‌گیری این سازوکار گفت: ایشان در زمان مسئولیت خود در شورای روابط خارجی این خلأ را به‌خوبی درک کرده بودند، برای ایجاد چنین ساختاری بسیار تلاش کردند و در ادامه این موضوع توسط دکتر پزشکیان ابلاغ شد.

او با اشاره به اهمیت حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در زنجیره ارزش جهانی افزود: شرکت‌های دانش‌بنیان زمانی معنا پیدا می‌کنند که در زنجیره ارزش جهانی قرار بگیرند. در برخی حوزه‌ها رقبا به دلیل مقیاس بالای تولید و قیمت، اجازه رقابت مستقیم نمی‌دهند، اما می‌توان از طریق حضور در این زنجیره جایگاه مناسبی برای دانش‌بنیان‌ها ایجاد کرد.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های زیستی و سلول‌های بنیادی در پایان خاطرنشان کرد: مسئولیت سازمان توسعه همکاری‌های علمی و فناورانه بین‌المللی در این حوزه، شکل‌دهی و توسعه همکاری‌های فناورانه با سایر کشورها و فراهم کردن چارچوبی برای فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان در عرصه بین‌الملل است.

تمرکز بر راهکارهای عملیاتی برای توسعه صادرات تجهیزات پزشکی

در ادامه این نشست، راضیه کهنسال، کارشناس حوزه بین‌الملل معاونت علمی، با اشاره به جایگاه این صنعت در اقتصاد جهانی افزود: صنعت تجهیزات پزشکی امروز یکی از مهم‌ترین و سریع‌ترین بازارهای در حال رشد در تجارت جهانی به‌شمار می‌رود. برآوردها نشان می‌دهد ارزش بازار جهانی تجهیزات پزشکی تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید و همچنان با نرخ قابل توجهی در حال رشد است.

کهنسال ادامه داد: این صنعت تنها یک حوزه درمانی نیست، بلکه بخشی از زنجیره راهبردی امنیت سلامت، فناوری‌های پیشرفته، اقتصاد دانش‌بنیان و حتی تاب‌آوری کشورها در شرایط بحران محسوب می‌شود. در چنین فضایی، حضور و توسعه فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی در بازارهای بین‌المللی از اهمیت بالایی برخوردار است.

او با اشاره به شرایط تجارت خارجی کشور گفت: واقعیت این است که تجارت خارجی ایران طی سال‌های گذشته همواره تحت تأثیر محدودیت‌ها و ملاحظات متعددی قرار داشته و شرکت‌های ایرانی هیچ‌گاه در فضایی کاملاً بدون ریسک و باثبات فعالیت نکرده‌اند. با این حال، بسیاری از شرکت‌های ایرانی در این سال‌ها تجربه ارزشمندی در مدیریت شرایط پیچیده، حفظ بازارهای صادراتی و تطبیق با محدودیت‌های بین‌المللی کسب کرده‌اند.

این کارشناس حوزه بین‌الملل افزود: با وجود این تجربیات، تحولات اخیر منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاب می‌کند برخی سازوکارهای حمایتی و مسیرهای تسهیل‌گر بازتعریف و تقویت شوند.

کهنسال تصریح کرد: هدف از برگزاری این نشست آن است که با شنیدن دیدگاه‌ها و چالش‌های شرکت‌های فعال در این حوزه، به جمع‌بندی‌های عملیاتی و قابل پیگیری برای توسعه صادرات تجهیزات پزشکی دست یابیم.

وی از نمایندگان شرکت‌ها و مسئولان حاضر خواست با رویکردی مسئله‌محور و اجرایی، ضمن طرح چالش‌های موجود، در صورت امکان ریشه مسائل، تأثیر آن‌ها بر روند صادرات و همچنین پیشنهادهای مشخص برای تسهیل‌گری یا اصلاح فرآیندها را مطرح کنند تا امکان پیگیری عملیاتی این موضوعات فراهم شود.

این کارشناس حوزه بین‌الملل خاطرنشان کرد: آنچه در این نشست مطرح شد نشان می‌دهد توسعه صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان صرفاً یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه بخشی از تاب‌آوری فناورانه، ارزی و بین‌المللی کشور محسوب می‌شود. مسائل مطرح‌شده مبنایی برای پیگیری‌های تخصصی، اصلاح برخی فرآیندها و طراحی سازوکارهای تسهیل‌گر در حوزه تجارت بین‌الملل شرکت‌های دانش‌بنیان قرار گیرد.