حجم بازار فیلترشکن‌ به ۱۰۵ همت رسید / بالاتر از دلار، فیلترشکن در کانون توجه کاربران ایرانی / ثبت ۴۴ هزار توییت اعتراضی علیه ۵ بانک‌ کشور

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، گزارش دیتاک حاکی از آن است که کاربران ایرانی در یک بازه ۱۵ ماهه، در مجموع با ۱۱۶ روز محدودیت و قطعی دسترسی به اینترنت بین‌الملل دست‌وپنجه نرم کردند که شامل ۴۸ روز در سال ۱۴۰۴ و ۶۸ روز در بحران بهار ۱۴۰۵ بود. شروع جنگ در اسفند ۱۴۰۴، آغازگر ۸۸ روز خاموشی مداوم و پیوسته بود؛ بر اساس گزارش نهاد بین‌المللی نت‌بلاکس، این فاجعه دیجیتال طولانی‌ترین خاموشی پیوسته اینترنت در مقیاس ملی در تاریخ جهان است. وزارت ارتباطات خسارت روزانه این خاموشی‌های مطلق را بین ۵۰۰ میلیارد تومان (در هسته اقتصاد دیجیتال) تا ۵ هزار میلیارد تومان (در کل اقتصاد کشور) برآورد کرد.

کاربران ایرانی مهاجرت نکردند

برخلاف پیش‌بینی‌ها، کاربران ایرانی پلتفرم‌های بین‌المللی را رها نکردند، بلکه به ناچار سبد ارتباطی خود را گسترش دادند. میانگین تعداد حساب‌های فعال در شبکه‌های اجتماعی به ازای هر کاربر ایرانی از ۱.۵ حساب در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۳ حساب در بهار ۱۴۰۵ جهش کرد.

در اوج قطعی‌ها، روبیکا با ۳۸.۸ میلیون، ایتا با ۲۷ میلیون و بله با ۲۵.۵ میلیون کاربر فعال در مرکز توجه قرار گرفتند. روبیکا با تماشای رایگان فیلم و سریال و بله با ادغام خدمات مالی، توانستند موج تقاضا را جذب کنند، هرچند کاربران از مشکلاتی نظیر مصرف سرسام‌آور ترافیک گله‌مند بودند.

سقوط آزاد فروشگاه‌های اینستاگرامی

فرض طلایی کسب‌وکارها مبنی بر دسترسی دائم به اینستاگرام با اختلالات پی‌درپی شکست و ویترین هزاران کسب‌وکار خرد در سه مقطع قفل شد. پس از قطعی‌های کوتاه‌مدت، بازار با سرعت نسبی برمی‌گشت (بازگشت ۸۰ درصدی در خرداد ۱۴۰۴)، اما قطعی مستمر ۸۸ روزه تیر خلاص را زد؛ به طوری که تا پایان دوره گزارش، نرخ بازگشت فروشگاه‌های فعال به کمتر از ۶۰ درصد (حدود ۵۹٪) رسید. بلافاصله پس از اتصال مجدد اینترنت در خرداد ۱۴۰۵، ۴.۲ درصد از فروشگاه‌های اینستاگرامی برای بقا و کاهش ریسک، آدرس پیام‌رسان‌های داخلی را به پروفایل خود اضافه کردند.

بازار سیاه فیلترشکن آزادراه تهران-شمال را می‌سازد

بررسی ضریب نفوذ و تمایل به پرداخت در جامعه نشان می‌دهد که ۷۵ درصد از کاربران ایرانی، یعنی سه نفر از هر چهار نفر، برای دسترسی به اینترنت به سراغ فیلترشکن می‌روند. در این میان، از هر سه کاربر فیلترشکن دست‌کم یک نفر برای خرید آن هزینه پرداخت می‌کند تا جایی که این ابزار به یکی از اقلام ثابت در سبد هزینه‌های خانوارهای شهری تبدیل شده است.

پایش و بررسی میزان توجه عمومی نیز حاکی از آن است که در تلگرام به عنوان بستر اصلی تبادل این خدمات در ایران، محتواهای مرتبط با فیلترشکن‌ها در بازه ۱۵ ماهه مورد بررسی بیش از ۳۰ میلیارد بازدید به ثبت رسانده‌اند. جالب توجه اینکه در این مدت، میزان توجه کاربران به فیلترشکن به طور کلی از دلار پیشی گرفته و نسبت ۱۰ به ۸ را رقم زده است، هرچند که در زمان‌های جهش ناگهانی نرخ ارز، توجه عمومی به دلار موقتاً از فیلترشکن بالاتر رفته است.

داده‌کاوی بیش از ۱۲۵ هزار نمونه محتوا از کانال‌های تلگرامی فروش فیلترشکن، نوسانات شدید و نجومی قیمت هر گیگابایت از این ابزار را نمایان می‌کند. میانه قیمت هر گیگابایت در فروردین ۱۴۰۴ معادل ۱,۷۰۰ تومان بود که در خرداد ماه به ۲,۷۰۰ تومان و در مهر ماه به ۳,۴۰۰ تومان رسید. با این حال، در دی ماه ۱۴۰۴ به دلیل قطعی کامل شبکه و ناتوانی سرویس‌دهندگان در ارائه خدمات، هیچ قیمتی در بازار ثبت نشد. نقطه‌عطف این گرانی‌ها در اسفند ۱۴۰۴ و هم‌زمان با اوج خاموشی ۸۸ روزه رقم خورد؛ جایی که میانه قیمت با جهشی بی‌سابقه و ۲۳۴ برابری نسبت به ابتدای دوره، به ۳۹۰ هزار تومان برای هر گیگابایت رسید و در شرایط بحرانی تقاضا حتی ارقام تا سقف ۲ میلیون تومان نیز معامله شد. پس از اتصال مجدد اینترنت در خرداد ۱۴۰۵، قیمت‌ها روند نزولی به خود گرفت و روی رقم ۸,۰۰۰ تومان تثبیت شد که این میزان همچنان ۴.۸ برابر سطح اولیه آن در بهار ۱۴۰۴ است.

این نوسانات شدید، بهای سنگینی را به خرید بسته‌های اینترنتی تحمیل کرد. قیمت یک بسته ۳۰ گیگابایتی فیلترشکن که پیش از اسفند ۱۴۰۴ حدود ۵۰ هزار تومان بود، در اوج خاموشی اینترنت به رقم سرسام‌آور ۱۱,۷۰۰,۰۰۰ (یازده میلیون و هفتصد هزار) تومان جهش پیدا کرد؛ رقمی که خرید آن در آن مقطع زمانی معادل بیش از ۲۰ روز کار با حداقل دستمزد یک کارگر ارزیابی می‌شد.

در نهایت، گزارش دیتاک با اتکا به روش‌های محاسباتی و نظرسنجی‌های ملی، حجم کل بازار سالانه خرید و فروش فیلترشکن در ایران را در سه سناریوی مختلف برآورد کرده است. در سناریوی کف سختگیرانه و با فرض استفاده اشتراکی حداقل دو نفر از هر اکانت، حجم بازار سالانه بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان (۳۱ همت) محاسبه شده است. بر اساس سناریوی سقف در داده‌های نظرسنجی، این رقم تا ۱۶۴ هزار میلیارد تومان (۱۶۴ همت) تخمین زده می‌شود و در سناریوی محتمل، حجم بازار سالانه خرید فیلترشکن ۱۰۵ هزار میلیارد تومان (۱۰۵ همت) برآورد شده است. برای درک بهتر عظمت این عدد، گزارش اشاره می‌کند که این بودجه تقریباً با کل هزینه‌های لازم برای تکمیل پروژه آزادراه تهران-شمال برابری می‌کند. لازم به ذکر است که این برآوردها صرفاً گردش مالی مستقیم داخل کشور را نشان می‌دهند و شامل بودجه‌ها و فاندهای بین‌المللی اختصاص‌یافته به سرویس‌های رایگان فیلترشکن برای ارائه خدمات به کاربران ایرانیچ نمی‌شوند.

۴۴ هزار توییت اعتراضی علیه ۵ بانک

بازار کمپین‌های بازاریابی و فروش برندها در سال ۱۴۰۴ به دلیل فضای ناپایدار بیش از ۴۰ درصد آب رفت. بازار شب عید (اسفند ۱۴۰۴) نیز عملاً با افت ۹۷ درصدی تعطیل شد، اما جام جهانی خرداد ۱۴۰۵ جانی دوباره به تبلیغات بخشید. حملات و اختلالات مکرر به زیرساخت‌های مالی در سایه جنگ، موجی از ۴۴ هزار توئیت اعتراضی علیه ۵ بانک بزرگ کشور (ملی، سپه، صادرات، تجارت و پاسارگاد) به راه انداخت.

میانگین شاخص خالص احساسات (NSS) برای این بانک‌ها به عدد منفی ۵۱ (-۵۱) رسید. داده‌ها ثابت کرد به ازای هر یک روز تاخیر در بازگشت سیستم‌ها به حالت عادی، سلامت برند ۰.۲۸ واحد سقوط می‌کند؛ خطایی که بانک صادرات با اعلام زودهنگام و دروغین «رفع اختلال» مرتکب آن شد و امتیاز خود را به کف فاجعه‌بار ۸۳.۶- رساند.

۲۲۷۲۲۷